سگ هايی كه دارای حساسيت هستند معمولا علائم زير را نشان میدهند:
۱- ليس زدن و گاز گاز كردن پا
2- ماليدن صورت به فرش
3- خارش بدن
4- عفونت مكرر گوش
5- ريزش مو
6- زخم شدن پوست
سگ هايی كه آلرژی دارند معمولا دارای مشكلات پوستی و خارش بدن و گوش هستند
معمولا آلرژی بر اثر وجود عوامل الرژیک مختلفی ايجاد میگردد. مثلا استنشاق گرده گل كه باعث ايجاد آبریزش بينی و يا عوامل الرژی به غذا كه گاهی باعث استفراغ ميشوند. يا بر اثر نيش حشرات كه باعث خارش و ایجاد زخم در نواحی مختلف بدن میشود. به هر حال سگ ها با توجه به نوع آلرژن ها علائم ذكر شده را بصورت خفيف تا شديد و گاهی با عفونتهای ثانويه بر اثر خارش مثل عفونت مزمن گوش از خود نشان میدهند.
سگ ها با خارش و ليسيدن محلهای مختلف بدن مخصوصا پا ها و پنجهها و ناحيه تناسلی خود و مالش صورت خود به فرش باعث ايجاد قرمزی شديد و زخم و در نهايت وجود عفونت در محل خارش میشوند. اين خارش گاهی باعث از دست دادن موهای ناحيه خارش خواهد شد. چهره لكه لكه بدون مو و بد شكلی به بدن حيوان میدهد.
معمولا با توجه به نوع پوست حيوان پوست بدن پوسته پوسته و خشك و يا روغنی میشود. كه بستگی به نوع نژاد سگ ها متفاوت است. اما وجود عفونتهای ثانويه باكتريايی با وجود زخمهای ايجاد شده بر اثر خارش بسيار شايع است.
دليل وجود عفونت گوش اين است كه وجود آلرژن باعث افزايش ترشح بيشتر مايع غدد گوش میشود كه خود عاملی برای ايجاد عفونتهای ثانويه در سگها است.
الرژن ها
وقتی سگی الرژی دارد بدنش به عواملی كه به آنها آلرژن میگويند عكس العمل نشان میدهد. اين آلرژن ها میتوانند از منابع مختلفی منشا بگيرد مانند:
1- درختان
2- گل ها و چمن ها و كلا گياهان
3- گرده هاي گياهان مختلف
4- نايلون يا پلاستيك ها
5- انواع مواد غذايي مثل گوشت ماهي
6- انواع مواد لبني مثل شير و يا تخم مرغ و مشتقات آن مثل پنير
7- انواع سبزيجات
8- انواع ميوه ها مثل هلو و يا هندوانه
9- غلات مثل مشتقات گندم و لوبيا و غيره
10- گرده غبار موجود در محيط
11- حشرات مختلف مثل پشه ها و مگس ها و غيره
چرا بدن به الرژن ها عكسل العمل نشان میدهد در نتيجه اين آلرژنها باعث ايجاد خارش میشود؟
وقتی الرژنها توسط سيستم تنفس و يا هر عاملی به بدن سگ ورود پيدا میكند سيستم ايمنی پروتئينی به نام IgE توليد میكند. اين پروتئين خود را با سلولهای بافتی به نام mast cell كه در بافت پوست قرار دارد باند میكند. در نتيجه اين باند شدن باعث ترشح مواد مختلف شیمیایی خارش زایی مانند هيستامين در بافت پوست میگردد.
فاكتورهای ژنتيكی و طول زمان بر روی آلرژی تاثير میگذارند
يادمان باشد سگ ها بايد در معرض عوامل آلرژن قرار گيردند تا الرژی در طی زمان پيشرفت كند و علائم كلینیكی آن نشان داده شود. مگر ايجاد الرژی بر اثر نيش حشرات كه سريعا خود را نشان میدهد.
عواملی ژنتيكی در بروز حساسيت بسيار مهم است و همچنين در نژادها مختلف در سگ ها میتواند تاثير گذار باشد. مثلا نژادهای مستعد سگ ها بسيار بيشتر مستعد به ابتلا به الرژی هستند. نژادهايی مثل تريرها، اسكاتیش تريرها، آیریش و انگلیش سترها، گلدن رتريورها، وست هایلند وایت، واير هير فاكس، دالميشن، پاگ، اشنوزرها، انگليش بول داگها بيشتر مستعد به الرژی هستند.
نکته: معمولا الرژی در سگ ها بين سنين يک تا سه سال نمايان میشود.
و حتی میتواند در سنين بالا هم نمايان شود. اما تحقيقات نشان داده است بيشتر الرژی ها در سگ در سنين پايين تر شروع میشود. نكته مهم اين است كه میزان بروز حساسيت به ماده الرژن در سگ هايی با سنين بالاتر بسيار شديدتر و با علائم قوی تری همراه است.
تشخيص الرژی در سگ ها
بيشتر آلرژیها در سگ ها تنفسی و غذايی است و بيشتر عامل فصلی دارد.
گرده گياهان و داست مايتها و گرد غبار محيطی و مواد غذايی حساسيتزا باعث ايجاد آلرژی در سگ ها میشوند.
تشخيص آلرژی و اينكه واقعاً عامل ايجاد خارش و حساسيت پوستی از عوامل آلرژن میباشد تنها دو راه دارد:
چكاپ فصلي توسط دامپزشكان با دو روش زير:
۱- كيت تست سريع الرژی با اندازه گيري IgE خون
همانطور كه گفته شد عوامل الرژن باعث افزايش تيتر پروتئين IgE در خون میشود بنابراين يكی از راههای تشخيص سريع اندازهگيری تيتر اين پروتئين با كيتهای تشخيصی است.
۲- بعد اينكه افزايش اين پروتئين در خون مسجل شد میتوان تا حدی مطمئن شد كه حساسيت در حيوان وجود دارد. بنابراين بايد ماده حساسيت زا را پيدا كرد.
چگونه؟
ماده آلرژن توسط پليتهای مخصوص الايزا توسط آزمايشگاه تشخيص داده میشود. در مرحله بعد صاحب حيوان ماده حساسيت زا را تا حد امكان از حيوان دور میكنيم. (البته اين روش دور كردن فقط در موارد آلرژي های غذایی امكان پذير است.)
در مورد الرژی های فصلی فقط در يك فصل در سال و يا دوره ای
در سال برای سگ ها ايجاد حساسيت میكند كه امكان دارد ٢ تا ٣ هفته طول بكشد. معمولا عاملش مواد حساسيت زای محيطی است كه بيشتر با ماليدن بدن سگ به مبل و ماليدن صورت به فرش و گاز گاز كردن نوك پنجهها و قرمزی و خارش بدن و گوشها همراه است. در اين موارد چون نمیشود اين عوامل محيطی را از محيط حذف نمود تلاش میشود سگ كمتر در محيط دارای ماده الرژن قرار گيرد.
از طرفی در ادامه دامپزشكان با تجويز يك قرص و يا يك تك تزريق مشكل حيوان را در آن دوره كنترل میكنند. تا مانع بروز علائم حساسيت در طی فصل و تا پايان فصل در حيوان شوند. تا سگ دچار مشكلات و عفونتهای ثانويه بعدی نشود.
در ادامه به روش های درمانی الرژی در حيوانات می پردازيم
اتوپی در سگ ها بر اثر مواجه شدن آنها با آلرژن های محيطی، غذايی در طول زمان ايجاد میگردد.
معمولا ايجاد آلرژی منشا ژنتيكی دارد. اما میتواند در همه نژاد ها ايجاد گردد كه معمولا با حساسيت های فصلی شروع میشود. بعد به يك آلرژی مزمن تبديل میشود.
وقتی الرژنی چه محيطی و چه غذايی و چه حاصل نيش حشرات وارد بدن سگها میشود پروتئينی به نام ايمينوگلوبولين E يا (IgE) در بدن آزاد میشود. كه اين پروتئين باعث آزاد شدن مواد شميايی خارش زايی با نام هیستامین و لوكوترین میشود. اين عوامل شيميايی باعث ايجاد علائم كلنيكی و خارش در نقاط مختلف بدن میگردد.
علائم هايپر سنسيتيويتی (hypersensitivity) معمولا با:
۱- قرمزی اطراف چشم و تورم ملتحمه چشم
2- التهاب و قرمزی پنجه ها
3- ايجاد آبريزش بيني و آسم در سيستم تنفسی
4- ايجاد التهاب، قرمزی، نودول و ريزش مو در سطح پوست بدن
5- ايجاد اسهال و استفراغ در سيستم گوارشی
6- ايجاد عفونت گوش و خارش شديد همراه است
جهت تشخيص وجود حساسيت در سگ ها از كيت هاي سريع تشخيص حساسيت استفاده میشود اين كيت ها بصورت كيفي تيتر IgE موجود در سرم و يا پلاسمای خون را اندازه گيری میكند. و به روش ايمينو كروماتوگرافی افزايش و يا عدم افزايش سطح تيتر IgE خون را مشخص میكند.
تایپ حساسیت در سگها
حساسيت درسگ ها ٤ تايپ دارد كه در تايپ ١ و ٤ پروتئين IgE وجود دارد. در تايپ ٢ و ٣ از حضور IgE خبری نيست. تشخيص وجود الرژی تنها با اندازه گيری تيتر IgE و مشاهده علائم كلنيک و اخذ تاريخچه دقيق از بيمار امكان پذير است.
معمولا تميز دادن الرژی تايپ ١ از تايپ ٣ بسيار مشكل است. زيرا كه علائم كلنيكی مشابهای دارند. معمولا علم و تجربه دامپزشک به تشخيص دقيق كمك میكند.
در تشخيص حساسيت نوع ١ اگر كيت تشخيص حساسيت (IgE) مثبت بود و علائم كلنيكی هم وجود داشت مطمئنا حساسيت وجود دارد. و آزمايشهای تكميلی برای تشخيص نوع الرژن انجام میپذيرد.
اگر كيت تشخيص حساسيت مثبت بود و علائم كلنيكی وجود نداشت اين كيس به احتمال بسيار زياد مستعد به hypersensitivity است. حتما بايد آزمايشهای تكميلی براي كشف نوع الرژن لازم است انجام شود.
علائم كلنيكی حساسيت نوع ١ با ٤ بسيار شبيه هم هستند. در حساسيت نوع ٤ سلولهای تیسل و ماكروفاژها فعال میشوند. اما سطح تيتر IgE بالا نمیرود. اين بدين معنی است كه در تشخيص حساسيت نوع ٤ دامپزشک علائمی خفيف از الرژی در حيوان میبيند. اما كيت تشخيص حساسيت منفی میشود و علائم كلنيكی وجود دارد. در اين مورد حتما بايد آزمايش تكميلی انجام شود.
در نتيجه آزمايش تكميلی تشخيص نوع الرژن در همه حالات لازم است انجام شود. به غير از مواردی كه هم كيت تشخيص حساسيت منفی است و هم علائم وجود ندارد.
حساسیت نوع ۱ و ۴
معمولا حساسيت نوع يک بر اثر وجود الرژن های محيطی و غذايی ايجاد میشود. حساسيت نوع ٤ معمولا بر اثر وجود مسموميتها و عوامل باكتريايی و قارچی، داروهای سركوب سيستم ايمنی مثل پردنيزولون و دگزامتازونها و برخی داروهای پوستی ايجاد میگردد. اما حساسيت نوع دو و سه كه شايع نيستند.
حساسیت نوع ۲ و ۳
حساسيت نوع دو معمولاً بر اثر واكنش آنتیبادی بدون حضور IgE ايجاد میشود. كه معمولاً بر اثر تزريق خون و بيماریهای هموليتيک و خوني بروز میكند. حساسيت نوع ٣ بر اثر واكنشهای سيستم ايمنی به بيماریهای خود ايمن و يا واكنشهای التهابی بر اثر بيماریهای باكتريايی و ويروسی و دارو های دامپزشكی ايجاد میگردد.
نكته مهم اينست كه قبل از انجام تست نبايد از داروهای ضد انگل داخلی و تزريقی و داروهای كورتيكواستروئيدی و كورتونها استفاده شود. چون باعث افزايش IgE میشود.
- كيتهای تشخيص وجود الرژی ساخت كارخانه EBs تايوان در بستهای ١٠ عددی به همراه ١٠ عدد محلول بافر و ١٠ ميكروتيوپ هستند. و تيترهای IgE از ١٠ ميكروگرم بر ميلیليتر تا ٢٤٠ ميكروليتر بر ميلیليتر را بصورت qualitative تشخيص میدهد.
- اين كيت ها در دمای ٨ تا ٣٠ درجه به مدت ١٨ ماه تاره مصرف دارند.
- نتيجه تست بعد از ١٠ تا ١٥ دقيقه مشخص میشود كه در اين مدت دامپزشک میتواند با معاينه بالينی و اخذ تاريخچه از صاحب حيوان روند تشخيص را پيش میبرد.
ليپيد كمتر از٢ درصد و بيلی روبين، ويتامين سی و همو گلوبين تا ٥ ميلیگرم بر ميلیليتر و همچنين مواد ضد انعقاد خون مثل هپارين و EDTA در جواب تست تداخلی ايجاد نمیكند.
طبق آزمايشات انجام شده از٨٩ نمونه خون و مقايسه آن با آزمايشگاه به عنوان مرجع، حساسيت ٩٠ درصد و ويژكي ١٠٠ درصد را تاييد نموده است.
اين محصول سه سال است كه در كشور تايوان با توليد كمپاني EBS توليد میگردد. يك سال است در كشورهای چين، مالزی و كرده به فروش میرسد دارای تاييديه Iso9001 و تاييديه داخلی كشور هاي مذكور میباشد.
منابع:
dermatology. In: Bonagura JD, Twedt, DC. Kirk’s Current Veterinary Therapy XIV. WB Saunders, Philadelphia PA. 2009:386-389.
Rosser EJ. Advances in the diagnosis and treatment of atopy. In: Campbell KL. Veterinary Clinics of North America Small Animal Practice: Dermatology. WB Saunders, Philadelphia, PA. 1999;29(6):1437-1447.
Scott DW, Miller WH, Griffin CE. Skin immune system and allergic skin diseases. In: Scott DW, Miller WH, Griffin CE (eds). Muller & Kirk’s Small Animal Dermatology, 6th edition. WB Saunders Co, Philadelphia PA 2001:543-666.
Song M. Multi-facet approach offers best results for allergy patients. DVM News Magazine 2003 (April):6-8.
White PD. Atopy. In: Birchard SJ, Sherding RG (eds). Saunders Manual of Small Animal Practice 2nd Edition. WB Saunders Co, Philadelphia PA. 2000:339-346.
Canine Atopy dermatitis (CAD)